ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ತೆರೆದು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ದುಡಿದ ಹಣವನ್ನು ಕೂಡಿಡುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲ ಅಭ್ಯಾಸ. ಆದರೆ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಎಡವಟ್ಟೆಂದರೆ ‘ನಾಮಿನಿ’ (Bank Account Nominee Rules) ಹೆಸರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸದಿರುವುದು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಖಾತೆದಾರ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ, ನಾಮಿನಿ ಇಲ್ಲದ ಆ ಖಾತೆಯ ಹಣ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆ ಹಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೇ? ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ಅದು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ? ಈ ಕುರಿತು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ನಿಯಮಗಳು ಏನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
Bank Account Nominee Rules – ನಾಮಿನಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣ ಸುರಕ್ಷಿತ: ಆರ್ಬಿಐ ನಿಯಮವೇನು?
ಮೊದಲಿಗೆ ಆತಂಕಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಮಿನಿ ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆ ಹಣ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆರ್ಬಿಐ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಖಾತೆದಾರ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ ಆತನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ (Legal Heirs) ಆ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ.
ನಾಮಿನಿ ಅಥವಾ ಸರ್ವೈವರ್ಶಿಪ್ ಕ್ಲಾಸ್ (Survivorship Clause) ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಾರಸುದಾರರು ಅಲೆದಾಡದೆ ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಸರಳ ಕ್ಲೈಮ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (Simplified Claim Process) ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಆರ್ಬಿಐ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ? ಹಂತ ಹಂತದ ಮಾಹಿತಿ
ಮೃತರ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹಣ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ವಾರಸುದಾರರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು:
- ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು: ಖಾತೆದಾರರು ಮೃತಪಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗೆ ಲಿಖಿತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವುದು ಮೊದಲ ಕೆಲಸ.
- ಖಾತೆಯ ವಹಿವಾಟು ಸ್ಥಗಿತ: ಮಾಹಿತಿ ತಲುಪಿದ ತಕ್ಷಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆ ಖಾತೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಫ್ರೀಜ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
- ಕ್ಲೈಮ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಒದಗಿಸುವ ‘ಮೃತರ ಕ್ಲೈಮ್ ಅರ್ಜಿ’ (Deceased Claim Form) ಪಡೆದು, ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. Read this also : ಕುಟುಂಬಸ್ಥರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೆ ಅವರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕೌಂಟ್ ಹಣ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಈ ಸುಲಭ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಹಿಂಪಡೆಯಿರಿ..!
ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು
ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಕ್ಲೈಮ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ:
- ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (Death Certificate): ಪುರಸಭೆ, ನಗರಸಭೆ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಅಧಿಕೃತ ಡೆತ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್.
- ಕ್ಲೈಮ್ ಫಾರ್ಮ್ (Claim Form): ವಾರಸುದಾರರು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ.
- ವಾರಸುದಾರರ ಕೆವೈಸಿ (KYC Documents): ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಧಾರ್ ಕಾರ್ಡ್, ಪ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ವೋಟರ್ ಐಡಿ.
- ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರ (NOC): ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಾರಸುದಾರರಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಣ ನೀಡಲು ಎಲ್ಲರೂ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರೆ ಉಳಿದವರಿಂದ ಎನ್ಒಸಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಲೀಗಲ್ ಹೇರ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ (Legal Heir Certificate) ಯಾವಾಗ ಬೇಕು?
ಖಾತೆದಾರನ ನಿಜವಾದ ವಾರಸುದಾರರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತಹಶೀಲ್ದಾರ್ ಅಥವಾ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ‘ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಾರಸುದಾರರ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ’ವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಮೃತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬರೆದಿಟ್ಟ ‘ವಿಲ್’ (Will) ಯಾವುದಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಷರತ್ತುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಠೇವಣಿ ಇದ್ದರೆ ನಿಯಮವೇನು?
ಖಾತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊತ್ತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ₹1 ಲಕ್ಷದಿಂದ ₹5 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ), ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಡೆಮ್ನಿಟಿ ಬಾಂಡ್ (Indemnity Bond) ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾಮೀನು ಪಡೆದು ಹಣವನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮೊತ್ತವಿದ್ದಾಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
ವಾರಸುದಾರರ ನಡುವೆ ವಿವಾದವಿದ್ದರೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಏನು?
ಒಂದು ವೇಳೆ ಕುಟುಂಬದ ವಾರಸುದಾರರ ನಡುವೆ ಆಸ್ತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ವಿವಾದವಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಯಾರು ಅಸಲಿ ವಾರಸುದಾರರು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗೆ ಸಂದೇಹ ಬಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಲೈಮ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್ನಿಂದ ಸಕ್ಸೆಷನ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ (Succession Certificate) ತರುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋರ್ಟ್ ನೀಡುವ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗಷ್ಟೇ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶ ಎದುರಾಗಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಯ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಅನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೀಡುವ ದಾಖಲೆಗಳ ಚೆಕ್ಲಿಸ್ಟ್ ಪಡೆದು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಹಣವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬಸ್ಥರಿಗೆ ಇಂತಹ ಅಲೆದಾಟ ತಪ್ಪಿಸಲು ಇಂದೇ ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪದೇ ‘ನಾಮಿನಿ’ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.
ಗಮನಿಸಿ : ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ಲೈಮ್ ನಿಯಮಗಳು, ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಆಯಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಆಂತರಿಕ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊರಡಿಸುವ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹಣ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.