ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಸ್‌ಎಂಎಸ್ ಶುಲ್ಕ, ಎಟಿಎಂ ಬಳಕೆ, ಚೆಕ್‌ಬುಕ್ ವಿತರಣೆ ಅಥವಾ ಮಿನಿಮಮ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಮ್ಮ ಖಾತೆಯಿಂದ ದಂಡ ಕಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, (Bank Customer Rights) ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾದರೆ ಅದೇ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ₹100 ರಿಂದ ₹5,000 ವರೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಯಮವಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೇ?
ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಗ್ರಾಹಕರ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಲವು ಮಹತ್ವದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ನಿಗದಿತ ಗಡುವಿನೊಳಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸದಿದ್ದರೆ, ತಪ್ಪಿದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲೇಬೇಕು.
Bank Customer Rights – ಗ್ರಾಹಕರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಾದ ಆ 5 ಪ್ರಮುಖ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು
1. ವಿಫಲವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಾಗೂ ಎಟಿಎಂ ವಹಿವಾಟುಗಳು (Failed Digital Transactions)
ನೀವು ಯುಪಿಐ (UPI), ನೆಟ್‌ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಎಟಿಎಂ ಮೂಲಕ ಹಣ ತೆಗೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಹಣ ಕಟ್ ಆಗಿ, ವಹಿವಾಟು ಫೇಲ್ ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆರ್‌ಬಿಐ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಗದಿತ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆ ಹಣವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ವಾಪಸ್ ಜಮೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಈ ರಿವರ್ಸಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ ಮಾಡಿದರೆ, ತಡವಾದ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ₹100 ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
2. ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ರದ್ದು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬ (Credit Card Closure Delays)
ನೀವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕ್ಲೋಸ್ ಮಾಡಲು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಡ್ ನೀಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯು 7 ದಿನಗಳ ಒಳಗೆ ಆ ಖಾತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕು. 7 ದಿನಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದರೆ, ಕಾರ್ಡ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಲೋಸ್ ಆಗುವವರೆಗೂ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ₹500 ರಂತೆ ಕಾರ್ಡ್‌ದಾರರಿಗೆ ದಂಡದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾವತಿಸಬೇಕು.
3. ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದ ನಂತರ ಆಸ್ತಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ನೀಡದಿರುವುದು (Return of Loan Documents)
ಗೃಹ ಸಾಲ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಆಸ್ತಿ ಸಾಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅಡವಿಟ್ಟ ಮೂಲ ಆಸ್ತಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು (Original Property Documents) ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ 30 ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. 30 ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೂ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸದಿದ್ದರೆ, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಬರೋಬ್ಬರಿ ₹5,000 ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.
4. ಸಿಬಿಲ್ ಅಥವಾ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸ್ಕೋರ್ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ (Credit Report Disputes)
ನಿಮ್ಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (CIBIL/Credit Score) ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಗ್ರಾಹಕರು ದೂರು ನೀಡಬಹುದು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆ ತಕರಾರನ್ನು 30 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಬೇಕು. 30 ದಿನ ಮೀರಿದ ನಂತರವೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದರೆ, ಪರಿಹಾರ ಸಿಗುವವರೆಗೂ ದಿನಕ್ಕೆ ₹100 ರಂತೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ಬಾಧ್ಯಸ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
5. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಕಳ್ಳತನ (Bank Locker Damage & Theft)
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಬೆಂಕಿ ಅವಘಡ, ಕಳ್ಳತನ ಅಥವಾ ಮೋಸದ ಕಾರಣದಿಂದ ಲಾಕರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಆ ಲಾಕರ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾಡಿಗೆಯ 100 ಪಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಲಾಕರ್‌ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಾಡಿಗೆ ₹3,000 ಆಗಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಗರಿಷ್ಠ ₹3 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತೀರಿ. Read this also : ಫೋನ್‌ಪೇ, ಗೂಗಲ್ ಪೇ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಹುಷಾರ್! ಈ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ಲೀಗಲ್ ಕೇಸ್ ಬೀಳಬಹುದು!
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಳಂಬ ಉಂಟಾದಾಗ ಮೊದಲು ನಿಮ್ಮ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಿಗೆ (Branch Manager) ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಗ್ರಾಹಕ ಸೇವಾ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ. 30 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಗೆ ಬರಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರ ಬಾರದೆ ಹೋದರೆ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರ ನೀಡದಿದ್ದರೆ, ನೇರವಾಗಿ ‘ಆರ್‌ಬಿಐ ಒಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್’ (RBI Banking Ombudsman) ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿನ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಗಮನಿಸಿ : ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯು ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (RBI) ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರ ಅಥವಾ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಅಥವಾ RBI ನ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸೂಕ್ತ.
